Een levende gemeenschap besteedt aandacht aan de volgende thema’s:
Individu & Gemeenschap: Motieven, behoeften, vaardigheden en beperkingen van de individuen, en de veiligheid en vaardigheden van de gemeenschap om die op een constructieve manier te incorporeren in het geheel.
Intentie & Organisatie: De intentie van het project zoals die gedragen wordt door de deelnemers en de manier waarop je je organiseert op praktisch, juridische en financieel gebied.
Initiatief & Besluitvorming: De manier waarop individuen vrij zijn hun persoonlijke initiatief in te brengen in het geheel en besluitvormingsprocessen die op zo’n manier worden genomen dat die de gemeenschap versterken.
Individu en gemeenschap.
Ieder individu neemt zichzelf mee in de gemeenschap. Het welslagen van de gemeenschap is afhankelijk van in hoeverre in het groepsproces ruimte wordt gemaakt voor de (persoonlijke) omstandigheden, mogelijkheden, vaardigheden, beperkingen en behoeften van de deelnemers, maar ook in hoeverre de deelnemers in het licht van het geheel bereid zijn zich open te stellen voor (zelf)ontwikkeling.
Dit vraagt van de gemeenschap (en dus van alle individuen daarin) bewustzijn voor elkaar en voor het geheel. Het vraagt om procesmatig denken. Veel mensen zijn geneigd te focussen op het resultaat, maar de weg ernaartoe is zeker zo belangrijk. Hoe zorg je voor verbinding? Hoe overleg je met elkaar? Hoe ga je om met conflicten? Open communicatie, respect, kwetsbaarheid, veiligheid , vrijheid en verantwoordelijkheid, en zorg voor elkaar zijn allemaal onderwerpen die spelen op het gebied van gemeenschap èn individu.
Intentie en organisatie
De oorspronkelijke impuls tot een project is vaak verbonden met de persoonlijke intenties van de initiatiefnemer(s). Wanneer daar dan anderen bij betrokken raken wordt dit aangevuld en omgevormd tot een als het goed is gezamenlijk gedragen intentie. Vaak herbergt de intentie een of meerdere idealen. De intentie is de basis van het project, waarop je kan bouwen, en die ook richting geeft. Wanneer de intentie levend wordt gehouden is er altijd een fundament om op terug te vallen. De intentie van een project ontwikkelt zich, reageert op (veranderingen) in de groep. Ook staat een project vaak in verhouding tot de buitenwereld: je wilt iets anders doen dan anders, iets toevoegen dat er nog niet (voldoende) is, of iets bijdragen aan de omgeving. Succesvolle projecten passen zich in de loopt der tijd aan veranderende omstandigheden aan zodat mensen zich er steeds weer opnieuw mee kunnen verbinden.
Idealiter vinden intentie, visie, missie en strategie een plek in de formele organisatie. Ik doel hiermee op de structuur van het project: de juridische, financiële, en organisatorische inrichting. De kunst is om je te organiseren op een manier die juridisch en economisch hout snijdt, verantwoordelijkheden juist belegt en communicatie goed ondersteunt, zonder dat het rigide wordt. Een andere uitdaging is om alles wat gedaan moet worden te bemensen.
Veel initiatieven lopen vast in het vaststellen van de structuur: er is moeite om zich te conformeren aan een vorm of afspraken of het voelt als corvee. Juist daarom is het belangrijk dat er een levende intentie is: mensen zijn dan meer gemotiveerd en het werk wordt als zinvoller ervaren.
Vaak wordt vergeten dat een goede structuur en heldere afspraken (in de vorm van statuten etc) van belang zijn als het gaat om (toekomstige) problemen en conflicten. Zeker ook omdat er vaak geld of belang mee gemoeid is. Fundamenteel in de organisatie is de wijze van besluitvorming. Daarvoor zijn diverse methoden mogelijk, maar van belang is dat de besluitvorming niet hiërarchisch is maar de waarden (intentie) van de gemeenschap reflecteert. Idealiter is de organisatiestructuur is de bedding waar de rivier doorheen stroomt.
Initiatief en besluitvorming
Ieder die deelneemt aan een gemeenschap heeft daarvoor een persoonlijke, vaak biografische intentie en drijfveer. Deelnemen in een collectief initiatief is vaak verbonden met een persoonlijk ideaal, iets dat je in je leven gestalte wilt geven. Ik noem dit het persoonlijke initiatief (in biografische zin). Een initiatief nemen is een persoonlijk besluit (ik heb een idee, ik ga dat doen). Zie ook het ontwikkellab. Het is belangrijk zich te krijgen op je persoonlijke intentie en om daarvoor ruimte te vinden binnen het gemeenschappelijke. Zo zorg je ervoor dat je niet als individu verdwijnt of afhaakt.
In analogie daarmee zijn er diverse groepsbesluiten te maken. Een groepsbesluit wordt in principe op dezelfde manier genomen als een persoonlijk besluit, maar dan in afstemming met elkaar in plaats van in afstemming met jezelf. Gezamenlijk gedragen besluitvorming is een aan sociocratie verwante manier van besluiten nemen vanuit dit mensbeeld: dat je als groep of als individu een initiatief neemt: iets dat begint met een idee of ideaal, wat je vervolgens toetst aan de realiteit door het met anderen te bsrepeken en vervolgens realiseert, tot werkelijkheid brengt.
Besluitvorming in (woon)initiatieven is vaak uitdagend. Wanneer besluiten een groepsproces wordt, dat niet alleen functioneel maar ook verbindend is, ervaren deelnemers er veel meer betekenis aan en groeit de betrokkenheid. Besluiten wordt dan niet zomaar een besluit, het staat in verbinding tot een breder proces van de realisering van een gemeenschappelijk project.